Hani Yeşilçam’ın Hababam Sınıfı filmlerinde bir replik geçer: “Okul sadece dört yanı duvarla çevrili, tepesinde dam olan yer değildir. Okul her yerdir. Sırasında bir orman, sırasında dağ başı. Öğrenmenin, bilginin var olduğu her yer okuldur.” Çoğu öğretmenin katıldığı bir cümledir bu. Hatta Türk dil kurumu sözlüğünde de okulun “her türlü eğitim ve öğretimin toplu olarak yapıldığı yer” olarak tanımlandığını görürüz. Bununla birlikte matematik derslerinde matematik öğretmenlerinden “Matematik her yerdedir.” , “Matematik hayatın içindedir.” gibi cümleleri sıkça duyarız.
Peki o halde tüm bu kurulan cümlelere rağmen neden öğretmenler ısrarla matematik eğitimlerini sınıfın ve dört duvarın içerisine çoğunlukla hapseder?
“Çünkü matematik bu! Tahta olmadan olmaz. Matematik demek aralıksız işlem ve hesap yapmak soru çözmek demektir.”
Neden öğrenciler matematiği bizzat kullandıkları yerlerde öğrenmesinler? Ya da yaşamdaki matematiği anlamlandırmak için keşfe çıkmasınlar?
Öğrencilerin matematiği bizzat kullandıkları yerlerde öğrenmeleri, soyut kavramları somut deneyimlerle ilişkilendirmelerine ve matematiği yaşamın doğal bir parçası olarak görmelerine olanak tanır; bu da öğrenmeyi daha anlamlı ve kalıcı hale getirir. Sınıf dışındaki gerçek dünya deneyimleri ile matematiğin ele alınması bilgileri daha anlamlı hale getirecektir. İşte bu noktada öğretmenler eğitim planlarında okul dışı öğrenme ortamlarında matematik eğitimine yer verebilir.
Okul dışı öğrenme, öğretim programlarında ele alınan kazanımların gerçek hayatla ilişkilendirilerek, zengin öğrenme alanlarında yapılan çalışmalar olarak tanımlamaktadır [2] Bu çalışmalar verilen öğretimden tamamen bağımsız veya kopuk değildir. Verilen eğitimlerde okul müfredat konuları ve kazanımlarının informal öğrenme mekanlarından yararlanılarak formal sisteme entegre edilebilir.. Kısaca, okul dışı öğrenme sürecinde öğrencilerin belirlenen kazanımlara ulaşmalarında okul ortamındaki eğitimin yanında, sınıf dışındaki ortamlardan yararlanılarak doğal ve esnek öğrenme kaynakları ile okuldaki eğitim desteklenir, bu tür öğrenme ortamları okul dışı öğrenme ortamları olarak adlandırılır.Okul dışı öğrenme kapsamında yapılan etkinlik ve uygulamalar; müze eğitimleri, gezi-gözlem ve arazi çalışmaları, projeler, sportif etkinlikler, sergiler, toplantılar, kongreler, paneller ve sempozyumlar gibi çeşitli sosyal, kültürel ve bilimsel programları, sanal gerçeklik uygulamalarını içerir [4].
Belli başlı okul dışı öğrenme ortamlarına; müzeler, kültürel alanlar, doğal sit alanları, fabrikalar, bilim ve teknoloji müzeleri, ören yerleri, teknoparklar, ormanlar, kütüphaneler, bilim merkezleri, hayvanat bahçeleri gibi mekânlar örnek olarak verilebilir [5]. Öğrencilerin aktif rol almadığı sınıf veya okul içi ders faaliyetleriyle sınırlandırılan öğrenmelerin kalıcılığının ve etkililiğinin zayıf olduğu ulusal ve uluslararası alan yazında ortaya konmuş bir gerçektir. Bu anlamda öğrencilere etkinlik ve mekân bakımından zenginliğinin sağlanması öğretimin kalıcılığı açısından olumlu sonuçlar doğuracaktır [1].
Bu sayede sonuç odaklı değil süreç odaklı performansa dayalı öğrenmeyi deneyimleyebileceklerdir.. Bununla birlikte matematik öğretim programlarında deneyim temelli bir süreçte öğrencilere aktif rol verilerek eğitimin hayatla doğrudan ilişkili biçimde olması ve öğrencilere sosyalleşerek öğrenecekleri fırsatlar verilmesi gerektiği vurgulanmaktadır [5] Matematik eğitiminin okul dışı öğrenme ortamlarında yapılması öğrencilerin üretkenliğini, akademik gelişimini olumlu yönde etkilemektedir [3]. Okul dışı öğrenme ortamları, matematiği sadece sınıf içinde sınırlı kalmaktan çıkarır ve öğrencileri gerçek dünya uygulamalarıyla buluşturur.
Bu ortamlar, matematiksel kavramları somut ve günlük yaşamla ilişkilendirerek öğrencilerin derin bir anlayış geliştirmelerine destek sağlar. Okul dışı matematik eğitimi ayrıca öğrencilerin işbirliği yapma, iletişim kurma ve yaratıcı çözümler üretme becerilerini geliştirmelerine de olanak tanır. Bu sayede, matematiği sadece bir ders olarak öğrenen değil, hayatın her alanında aktif bir şekilde kullanabilen bireyler yetiştirmeye katkıda bulunur. Ayrıca matematik konularının somutlaştırılarak deneyimler yoluyla öğrenilmesi onları öğrenciler için daha eğlenceli kılabilir ve öğrencilerin öğrenme motivasyonlarını artırabilir.
Matematik eğitiminde okul dışı öğrenme ortamlarında neler yapılabilir?
Matematik eğitiminde okul dışı öğrenme ortamları ve bu ortamlarda yapılabilecek uygulamalara aşağıdaki şekilde örnekler verilebilir;
Matematiksel sergiler ve matematik müzeleri: Geometri, ölçme, modelleme gibi konuların interaktif ve görsel yollarla öğretimi;
Doğa gezileri ve ören yerleri: Matematik ve doğa uygulamaları, algoritma ile harita okuma, matematiksel hesaplamalarla ölçek kullanımı ve coğrafi verilerin analizi gibi becerilerin doğa gezileri sırasında uygulamalı olarak öğrenilmesi;
Bilim ve Teknoloji müzeleri: Matematik temelli oyunlar, matematiksel problem çözme etkinlikleri;
Fabrikalar ve Mesleki Ziyaretler: Matematik uygulamalarının günlük iş hayatında nasıl kullanıldığını görmek için endüstriyel ziyaretler ve staj olanakları;
Sanat müzeleri: Desenler, simetri, perspektif gibi sanatsal kavramlar veya matematik tarihine dair etkinlikler.
Peki, tüm bunların ışığında okul dışı öğrenme ortamlarında bir matematik etkinliği nasıl tasarlanır? Okul dışı ortamlarda bir etkinlik yapmaya karar verdiğimizde nelere nelere dikkat etmeliyiz? İşte sizler için ipuçları ve örnek bir etkinlik:
Nichols (1982) okul dışı öğrenme etkinliklerinin önemli özelliklerini şu şekilde özetlemiştir [7]:
Örnek Etkinlik için linki tıklayınız.
O halde daha ne bekliyoruz? Yapmamız gereken çok basit, öğrencilerimiz için ders içeriğine uygun bir öğrenme ortamı belirleyip etkinlik planı hazırlamak. Şimdi öğrencilerimize: Haydi çocuklar ders zili çaldı, dışarı gidiyoruz! deme vakti. (Sınıftan yükselen “Yaşasın!” seslerini siz de duyar gibi oldunuz mu ? :))




