Eğri çizmek, bilgisayarların ortaya çıkmasıyla beraber kolay bir hâle geldi. Ne var ki insanlar bilgisayarlardan önce de matematik ve mühendislikte eğri çizme ihtiyacı hissediyorlardı. Bu eğrilerin matematik ve mühendislik ile birlikte sanatta da sıklıkla karşımıza çıktığını söyleyebiliriz. Sanat eserlerinde eğrileri başarılı bir şekilde kullananlardan biri ünlü heykeltıraş Naum Gabo’dur. 1890-1977 yılları arasında yaşayan Naum Gabo’nun birçok eseri günümüzde hâlâ sergilenmektedir. Görsel 1’de Guggenheim Müzesinde sergilenen “Linear Construction in Space No. 1” isimli çalışmasını görmekteyiz.
Görsel 1: Naum Gabo’nun Linear Construction in Space No. 1 Eseri *
Görselde her ne kadar bir eğri varmış gibi görünse de aslında yalnızca düz çizgiler bulunmaktadır. Naum Gabo’nun sanatsal açıdan yorumladığı bu eğri, matematikte Bezier eğrileri olarak karşımıza çıkar. 1960’lı yıllarda otomotiv sektöründe çalışan bir mühendis olan Pierre Bezier'in çalışmaları ile ortaya çıkan bu özel eğriler, günümüzde sıkça kullanılan dijital grafik tasarım araçlarında istenildiği gibi eğriler çizilmesine imkân veren matematiksel model olarak düşünülebilir. Bezier eğrilerinin ortaya çıkış hikâyeside bir o kadar ilginçtir.
20. yy’ın ikinci yarısında uzun süren savaşlar nedeniyle petrol krizi ortaya çıktı ve bu krizden büyük otomotiv firmaları da etkilendi. Özellikle Avrupa’da petrolün Amerika’daki kadar ucuz olmaması ve yakıt fiyatlarının sürekli yükselmesi, araç kullanımının maliyetini artırmaktaydı. Bu durumun otomobil satışlarını etkileyeceğini fark eden firmalar kendince önlemler almaya çalıştılar. Bunlardan biri de motorları yeniden tasarlamak yerine otomobilleri daha aerodinamik hâlegetirmekti. Eski otomobil tasarımlarında seri üretimde kolaylık sağladığı için tercih edilen köşeli ve düz kaportalar sürtünmeyi arttırıyor ve bu da fazladan yakıt sarfiyatına sebep oluyordu. Bir aerodinamik tasarımı olarak köşeli ve keskin yerine daha eğrisel tasarımlara sahip kaportalar ile hava direncini en az düzeye getirerek aracın yakıttan tasarruf yapması hedeflenmişti [1].
Görsel 2: Düz kaporta tasarımı ile üretilmiş bir otomobil
Görsel 3: Eğrisel kaporta tasarımı ile üretilmiş bir otomobil
Fransa’daki iki ünlü otomobil firmasında görev yapan mühendisler Pierre Bezier ve Paul de Casteljau bu yeniliğin öncüleri oldular. Her ne kadar çalışmanın önemli bir kısmını gerçekleştiren kişi Casteljau olsa da matematik literatürüne Bezier eğrileri olarak geçmiştir [1]. Kökeni 1912 yılındaki bir keşif olan Bernstein polinomundan gelen ve geleneksel otomobil tasarlama sürecinin temelini oluşturan Bezier eğrileri, günümüzde hâlâ en temel parametrik eğri olarak kabul edilmektedir.
Bezier eğrileri, eğrinin başlangıcını ve sonunu oluşturan kontrol noktaları ve inşa edilen bir fonksiyon ile tanımlanmaktadır. Bezier eğrilerini bu kadar eşsiz yapan özellik de bu kontrol noktalarıdır. Temel olarak Bernstein polinomlarının kullanıldığı Bezier eğrilerinde polinomu oluşturan katsayılar, kontrol ya da Bezier noktaları olarak adlandırılır. Kontrol noktaları ve temel fonksiyon da eğrinin şeklinin belirlemektedir [2]. Lineer, karesel ve kübik Bezier eğrileri en bilinen eğriler olarak karşımıza çıkmaktadır.
ve olmak üzere iki kontrol noktası verildiğinde; ’dan 'e düz bir çizgi şeklinde lineer Bezier eğrisi oluşmaktadır. Lineer eğriler şu şekilde tanımlanabilir:
için
b0, b1 ve b2 olmak üzere üç kontrol noktası verildiğinde ikinci dereceden bir karesel Bezier eğrisi oluşmaktadır. Karesel eğriler şu şekilde tanımlanabilir:
için
b0, b1 , b2 ve b3 olmak üzere dört kontrol noktası verildiğinde üçüncü dereceden bir kübik Bezier eğrisi oluşmaktadır. Kübik eğriler şu şekilde tanımlanabilir:
için
Bezier eğrilerine ilişkin bu kadar çok ayrıntıyı zihinde canlandırmak zor olabilir. Bunu kolaylaştırmak adına köpeklerle ilgili bir örneği inceleyelim. Gardner’ın (1959) kare bir odanın her bir köşesinde yer alan dört köpekten bahsettiği bir yazısından esinlenen Staples (2005), duvar boyunca hareket eden bu köpeklerin birbirlerinin kuyruğunu kovalarken izledikleri yolun Bezier eğrileri ilişkili olduğunu ifade etmiştir. Staples, bu ilişkiyi açıklamak için başlangıçta kare odanın A ve B köşelerinde bulunan iki köpeğin varlığından hareket etmiştir. B köşesindeki köpek C köşesine giderken, A köşesindeki köpeğin de bu köpeğin kuyruğunun peşinden C köşesine gittiğini farz edelim. Bu durumda A köşesindeki köpeğin izlediği yol tam olarak bir Lineer Bezier eğrisi oluşturmaktadır. A’dan B’ye gidilen yol , B’den C’ye gidilen yol ise olması durumunda köpeğin izlediği yolun formülü şu şekilde ifade edilebilir [3]:
Görsel 3: Köpeklerin kare bir odadaki duvarlara yerleşimi
Staples’in açıklamaya çalıştığı bu durum Geogebra yardımıyla modellenebilir. Görsel 4’te modellenen bu Lineer Bezier eğrisini görebilirsiniz [4].
Görsel 4. Geogebra yardımıyla çizilen Lineer Bezier eğrisi
İki köpek için Staples’in çözümü bu şekilde ise üç köpek olması durumunda oluşacak Bezier eğrisinin formülünü yazmayı ve Geogebra yardımıyla çizimini de size bırakıyoruz.
Aslında Bezier eğrilerinin yalnızca aerodinamik otomobiller için değil istenilen herhangi bir eğriyi çizmek için dekullanıldığını söylemek yanlış olmaz. Bezier eğrilerinin demiryolları güzergahından otoyollara, köprü inşasından bilgisayar destekli tasarıma, animasyondan iletişime kadar çok geniş bir çalışma yelpazesine sahip olduğunu görüyoruz. Hatta bilgisayarda yazdığımız bir yazıda kullandığımız Times New Roman, Helvetica gibi yazı tiplerinde bile piksellerin yerleştirildiği yeri tanımlamak için ikinci dereceden Bezier Eğrileri kullanmaktayız [1].
Bezier eğrilerine yönelik öğretim materyalimize, ilerleyen zamanlarda kooperatifimizin internet sayfasından ulaşabileceksiniz..




