Matematik Eğitimi Kooperatifi; matematik eğitimine yönelik yenilikçi içerikler üretmek, paylaşmak ve alana etkili katkı sağlamak amacıyla kurulmuş bir eğitim kooperatifidir.

Matematikten ‘Pi Dakikada’ Kaçanlardan Mısınız?

Yazar Ceren Tunalı
Yayın Tarihi

Arkadaşınızla birlikte bir kafede kahvenizi yudumlarken bir anda masanıza arkadaşınızın bir arkadaşı geldi. Tanışma sonrasında onun bir matematikçi olduğunu öğrendiniz ve birden matematik ile ilgili masada sohbet edilmeye başlandı. Sohbet esnasında kalbinizin atış hızının değiştiğini, soluk alışverişinizin hızlandığını, terlemeye başladığınızı hissettiniz ve yoğun stres yaşayarak sohbeti sonlandırmak istediniz. Yalnız değilsiniz. Bu durumu yaşayan milyonlarca insan olduğunu biliyor musunuz? Bu yaşadığınız durumun bilim dünyasında bir ismi var “ Matematik Kaygısı”.

Çoğu insan, içerisinde matematik bulunan bir durumla karşılaştığında kendini gergin hisseder. Ancak matematik kaygısı, matematik ile ilgili karşılaşılan durumlarda kişinin kendisini gergin hissetmesinden çok daha fazlasıdır aslında. Bu kaygıyı araştırmacılar, birçok bireyin matematikle uğraşırken sergilediği gerilim ve korku içeren olumsuz duygular olarak tanımlar [1] . Mitchell Truttschel’in ise geliştirmiş olduğu “Matematik Kaygı Süreci Modeli”nde matematik kaygısına dair yaşanan semptomların tanımlamasını görselleştirir (Şekil 1) [11].

Şekil 1. Truttschel Matematik Kaygı Modeli

Şekil 1. Truttschel Matematik Kaygı Modeli

Bu modele göre kişinin matematik deneyimleri, matematik kaygısının ana nedeni olarak görülür. Deneyimler, bireylerin kendi kendilerine matematiğe yönelik olumsuz tutumlara ve davranışlara neden olabilecek türde konuşmalar yapmalarına ve şüpheler taşımalarına neden olur. Kaygı basamağı ise başarısız olma, zeki olarak görülmeme, reddedilme ve amaçlara ulaşamama gibi pek çok korku etkenini içerir. Modele göre matematik kaygısı yaşayan kişilerde bazı fiziksel semptomlar da görülür. Bu semptomlara terleme, kaslarda gerilme, kan basıncında ve kan şekeri düzeyinde değişme örnek olarak verilebilir. Böylesi fiziksel semptomlar bireylerin bilişsel yeteneklerinin azalmasına ve kişilerin hedeflerine ulaşamamasına neden olabilir. Bu noktada akıllara şu soru geliyor Matematik kaygısına neden olan faktörler nelerdir? eğer bu soru cevaplanabilirse matematik kaygısına neden olan faktörler üzerine çalışmalar yapılarak bu kaygı düzeyinde azalmalar yaşanabilir.

Rubinsten ve Tannock “Çevresel nedenler; matematik derslerinde veya matematik öğretmenleriyle yaşanan olumsuz deneyimler. Kişisel nedenler; düşük benlik saygısı ve düşük öz güven. Bilişsel nedenler: doğuştan gelen zihinsel özellikler.”olarak matematik kaygısı nedenlerini sınıflandırır. Bu sınıflamanın ne işe yaradığını anlamak için matematik kaygısı yaşayan bir çocuğun hikâyesini inceleyelim ve yaşadığı kaygının nedeni üzerine konuşalım. Kayra matematik derslerinde sorulan problemleri çözmek için öğretmeni tarafından zorla tahtaya kaldırılıyor ve sınıf içerisinde herkesin onu izlemesi sebebi ile soruları çözemiyordu.

Kayra tahtaya kaldırıldığında yaşadığı yoğun stres sebebi ile kitleniyor, düşünme becerisini kaybediyor ve tahtada sessizce bekliyordu. Öğretmeni ise Kayra’nın sorduğu sorulara sessiz kalmasına çok sinirleniyordu. Öğretmenin sınıf içerisinde vermiş olduğu tepkilerden dolayı Kayra’nın kaygı seviyesi daha da yükseliyordu. Kayra bir çıkmazdaydı ve matematik kelimesini duyduğu anda bile artık korku hissetmeye başlamıştı. Hikâyeyi incelediğimizde Kayra’nın matematik dersi içerisinde yaşadığı olumsuz deneyimlerden kaynaklı matematik kaygısı yaşadığını görüyoruz. Kayra’nın çevresel nedenlerden kaynaklı yaşadığı kaygı durumunun tespit edilmesi ise yaşadığı matematik kaygısına yönelik sınıf içerisinde alınacak önlemler açısından oldukça önemli. Bu sebeple matematik kaygısı yaşayan bir çocukla karşılaşıldığında ilk olarak kaygının nedeni tespit edilmeli.

Genellikle matematik kaygısı yaşayan kişiler matematikte kötü olduklarına inanırlar ve bu nedenle matematiği pek sevmezler. Bu duygular ise kişilerin matematik yapmak zorunda oldukları durumlardan kaçmalarına yol açar. Matematik kaygısı yaşayan kişilerin bilim, teknoloji, mühendislik gibi matematik ile ilgili olan kariyer dallarına yönelmesi ve bu dallarda başarılı olmalarının olasılığı ise oldukça düşük [9]. Bu nedenlerle küçük yaşlarda matematik kaygısı yaşayan çocuklara yönelik eğitsel önlemler almak bu çocukların gelecek yaşantıları için oldukça önemli. Bu noktada öğretmenlere büyük sorumluluklar düşmekte. Peki bir öğretmen, bir öğrencinin matematik kaygısının üstesinden gelmesine yardımcı olmak için ne veya neler yapabilir?

Matematik Kaygısını Azaltmaya ve Oluşmasını Önlemeye Yönelik Öğretmenlere Öneriler

Eğitimciler, öğrencileri matematik öğrenme konusunda heyecanlandırma, başarılı hissettirme ve kendilerini problem çözücüler olarak görmeye teşvik etme konularında sınıf içerisinde daha aktif rol almalılar [4]. Peki öğretmenler sınıfta nasıl daha aktif rol almalı? Öğretmenler aktif rol alırken nelere dikkat etmeliler? Bu tür sorulara Cruikshank ve Sheffield belirledikleri yedi ölçüt ile cevap veriyor. Araştırmacıların belirledikleri bu ölçütleri yerine getirip getirmediğinizi merak ediyor musunuz? O hâlde aşağıda yer alan soruları “evet veya hayır” şeklinde cevaplandırın.

  • Matematiği sevdiğinizi gösteriyor musunuz?

  • Matematik derslerini eğlenceli hâle getiriyor musunuz?

  • Matematiğin günlük yaşantıda nasıl kullanılacağına dersiniz içerisinde yer veriyor musunuz?

  • Verdiğiniz eğitimi öğrencilerin ilgi alanlarına göre düzenliyor musunuz?

  • Öğrencilerinize kısa vadeli ve ulaşabilecekleri hedefler sunuyor musunuz?

  • Öğrencileriniz başarıya ulaşabilecekleri zorluk seviyesinde etkinlikler düzenliyor musunuz?

  • Matematiğin mantıklı olması için anlamlı öğretim yöntemleri kullanıyor musunuz?

Eğer ki yukarıda yer alan soruların hepsine veya çoğunluğuna cevabınız evet ise öğrencilerinizde matematik kaygısının oluşmasını önlemek ve oluşan kaygı durumlarını azaltmak için üzerinize düşen sorumlulukları yerine getiriyorsunuz demektir. Araştırmacılar öğretmenlerin bu önemli yedi ölçütü uygulamada başarısız olmaları durumunda, öğrencilerde matematik kaygısı yaratabileceklerini de öne sürüyor [3]. Bu araştırma öğretmenlerin sınıf içerisinde üstlendikleri sorumluluğun ne kadar önemli olduğunu da bizlere gösteriyor.

Öğretmenin sınıf içerisinde yapacağı etkinlikler, dersi sunuş biçimi, öğrenciye yaklaşımı ve öğrenme ortamını düzenlemesi öğrencilerin yaşadıkları matematik kaygısını azaltabilir. Yapılan araştırmalar öğretmenlerin matematik kaygısı yaşayan öğrencilere destek olabilmek için sınıf içerisinde şu şekilde düzenlemeleri yapmalarını öneriyor ([2]; [6]; [12])

  • Çok endişeli öğrencilerin büyük bir grubun önünde performans sergilemek zorunda kalacağı durumlardan kaçının.

  • Gereksiz zaman baskısından kaçının.

  • Yazılı testlere alternatifler geliştirin.

  • Eleştirel düşünmeye teşvik edin.

  • İş birlikli öğrenmeyi kullanın.

  • Öğrencileri utanacakları durumlara düşürmekten kaçının.

  • Asla matematiği bir ceza aracı olarak kullanmayın.

  • Sınıflarda teknolojiyi kullanın.

Bunlara ek olarak araştırmacılar matematik kaygısı yaratma olasılığını daha da azaltmak için öğretmenlerin hız testlerine veya alıştırmalara daha az önem vermesini ve öğrenciler arasındaki rekabetten kaçınmalarını öneriyor [5]. Ayrıca araştırmacılar matematik hakkında iletişim kurma ve sınıfta meydana gelen matematik olayları hakkında konuşmanın da matematiksel gücü arttıracağı ve matematik kaygısını da azaltacağını öne sürüyor [5]. Sınıftaki matematik kaygısını azaltmak için öğretmenler, sınıf tasarımının önemine de odaklanmalılar.

Bu anlamda öğretmenler her bireyin güçlü yönlerini ve başarılarını teşvik eden bir alan yaratmaya çalışmalı ve dersleri çeşitli öğrenme tarzlarına hitap edecek şekilde de hazırlamaları gerekir [6]. Öğrenciler pasif oldukları durumlardan ziyade aktif oldukları durumlarda daha iyi öğrenmeler gerçekleştirebiliyor. Matematiği öğrenmek için, öğrencilerin sadece kuralları ve işlemleri temel alan bir öğretim gerçekleştirmek yerine keşfetme, varsayım kurma, düşünme ve tartışmalarda aktif şekilde rol alacakları öğretim ortamlarının oluşturulması ise son derece önemli.

Yazıda öğretmenlere yönelik çocukların yaşadıkları matematik kaygısını azaltmak için bazı öneriler mevcut. Ancak bunların dışında okulda çocukların matematik kaygısını azaltmak için çeşitli aktiviteler de yapılabilir. İşte bu noktada sizlere birkaç öneri [8]:

  1. Matematikte kaygı, korku ve endişe yaratacak yaratıcı drama senaryolarını oynamaları için çocuklara roller verin.

Örneğin: Bir matematik problemini çözmek için sınıf içerisinde tahtaya çağrılmak, matematik ödevini yapmak, matematik sınavına girmek gibi…

  1. Çocuklardan yaşadıkları matematik kaygıları hakkında (gelecekte tekrar okumak için) kendilerine bir mektup yazmalarını isteyin.

  2. Çocuklardan matematikte kaygı yaşamalarına neden olan olayları açıklayan bir otobiyografi yazmalarını isteyin.

  3. Çocukların yaşadıkları matematik kaygılarını anlatmaları için sanattan yararlanmalarını isteyin (kolaj oluşturma gibi, eskiz çalışmaları, matematik kaygıları üzerine şarkı ve şiir yazma gibi).

  4. Çocuklardan ulusal düzeyde matematiğe karşı oluşan kaygının azaltılmasına yönelik düzenlenecek kampanya için radyo veya televizyon reklamları tasarlamalarını isteyin.

  5. Çocukların gözlerinde matematikte kaygısız ve başarı ile geçen bir günün nasıl olacağını canlandırın ve bu konu hakkında tuttukları günlüklerine bu günün nasıl geçtiğini yazmalarını isteyin.

Her başarılı hikâyenin temelinde o işe duyulan güçlü bir tutku ve sevgi vardır. Çocuklarımızda matematik kaygısının oluşmasını önlemek ve oluşan kaygı durumuna yönelik önlemler almak için öncelikle sevgi tohumları ekmeliyiz. Çünkü sevgi korkunun üstesinden gelecektir.

Matematiğin sevgi ve tutkuyla yapılması dileğiyle.